Bekijk de kaart van Snaaskerke uit de tijd van Mattheeus

Dit jaar bleek uit onderzoek in het Rijksarchief in Brugge dat de familie Van den Driest afstamt van Mattheeus van den Driessche uit Snaaskerke in West-Vlaanderen. Hij overleed daar, in of kort voor 1576. Om een beeld te krijgen van de situatie in Snaaskerke en omgeving kunnen we de Heraldische kaart van het Brugse Vrije raadplegen, gemaakt door Pieter Pourbus in de jaren 1562-1571. Dat is dus uit de periode dat Mattheeus leefde.

Pieter Pourbus, Heraldische kaart van het Brugse Vrije (resterende deel uit oorspronkelijke kaart) (1571-) http://www.vlaamsekunstcollectie.be, Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=24110224

Van de oorspronkelijke kaart is slechts een gedeelte bewaard gebleven. Een kopie van de hand van Pieter Claeissens, waarschijnlijk uit 1601, bevindt zich in het Stadsarchief in Brugge. Een facsimile-uitgave van de grote kaart is te vinden in het boek Het Brugse Vrije in beeld door Bart van der Herten (Leuven 1998). De kaart is het best leesbaar in de getekende versie van J. Petit, gepubliceerd in het midden van de negentiende eeuw. Deze Figuratieve kaart van het Brugse Vrije is te downloaden via de Beeldbank Kusterfgoed.

Pourbus / Petit, J., Figuratieve kaart van het Brugse Vrije, zich uitstrekkend tot over Nieuwpoort, Stadsarchief Oostende, Publiek domein.

Op de kaart is te zien dat Snaaskerke een kleine dorpsgemeenschap was. Er staan een kerk, een molen en een paar huizen afgebeeld.

Pourbus / Petit, J., Figuratieve kaart van het Brugse Vrije (detail).

Uit de akten van het wezerijregister van het Brugse Vrije is gebleken dat Mattheeus gronden bezat in Snaaskerke en omgeving. Zijn zoon Aernout Mattheeusen trok vóór 1591 naar het eiland Walcheren en vestigde zich in Poppendamme. Ook Niclaes de Cnock verliet zijn geboortedorp Snaaskerke. Evenals Aernout komt hij voor in de kerkelijke registers van Grijpskerke. Niclaes was getrouwd met Maeijken, mogelijk de zus van Aernout. Bij de doop van Aernouts dochter Jacquemijntgen (20 februari 1595) is Maeijken de huisvrouwe van Claes de Cnock getuige.

Aanwijzingen
In 1615 reisde Aernout naar Brugge om een akte op te stellen waarin zijn landerijen worden beschreven. In die akte staan allerlei aanwijzingen over de precieze locaties. Hopelijk kunnen we met behulp van deze gegevens én de bovenstaande kaart zijn bezittingen lokaliseren.

Mattheeus is gevonden!

Het zat er al een tijdje aan te komen, maar nu weten we het zeker: de ouders van onze oudste voorvader Aernout Mattheeusen zijn bekend! Hij was een zoon van Mattheeus van den Driessche, die in, of kort voor 1576 overleed in Snaaskerke, en diens eerste vrouw Janneken Verhelst. Dat blijkt uit een akte uit 1569 uit het Wezerijregister van het Brugse Vrije, het platteland rond de stad Brugge. Begin dit jaar fotografeerde genealoog Jan Caluwaerts deze akte voor ons in het Rijksarchief in Brugge.

Thenkin, Aertkin en Maijkin liberi Mattheeus van (den)
Driessche by Janneken fa. Wouter Verhelst
(Rijksarchief Brugge, Wezerijregisters Brugse Vrije, Westkwartier, reg.nr. 16527, fol. 141) Transcriptie: Jan-Willem Besuijen.

Uit zijn huwelijk met Janneken Verhelst, dochter van Wouter Verhelst (of Van der Elst), zijn drie kinderen bekend: Thenkin (of: Theukin?), Aertkin en Maijken. Zij waren alle drie nog minderjarig op het moment dat hun moeder overleed. De vermelding van deze ‘Aertkin’, de verkleinvorm van Aernout, was het ontbrekende puzzelstukje. We waren Mattheeus in Snaaskerke al eerder tegengekomen in de archiefstukken, maar er was nog geen bewijs dat hij een zoon Aernout had. Dat bewijs is met deze akte nu wél geleverd.

‘Vrijlaet in Camerlinx’

Over Mattheeus weten we dat hij grond bezat in de streek. Hij wordt vermeld als ‘vrijlaet in Camerlinx’. Dat betekent dat hij als vrij man een inwoner was van het Camerlinckx- ambacht, het gebied van de parochies Stene, Snaaskerke, Leffinge, Middelkerke, Slijpe/Mannekensvere, Westende en Wilskerke. Na de dood van Janneken Verhelst (vóór 1569), hertrouwde Mattheeus met Jacquemijne van Trille. Deze naam kwamen we eerder tegen in de onderzoeksresultaten. Ook uit dat huwelijk werden kinderen geboren: Thonynken en Christijlkin (jong gestorven).

Een kaart die de situatie weergeeft van Snaeskerke en omgeving in de tweede helft van de zestiende eeuw. Notice sur la carte géographique et héraldique du Franc de Bruges / ouvrage de Pierre Pourbus (Brugge 1852).

Hoe is deze informatie naar boven gekomen?

Begin 2021 ging Jan Caluwaerts opnieuw naar het Rijksarchief in Brugge om voor de stichting onderzoek te doen in de Verzameling Omlopers Vincent. We hoopten daarin meer informatie te vinden over de bezittingen die Aernout Mattheeusen van den Driessche nog in 1615 had in en rond Snaaskerke. Dit leverde helaas niets op. Echter, Caluwaerts wist ons te melden dat er in Vlaanderen recentelijk indexen waren verschenen van oude archieffondsen. Dat maakt het zoeken in de omvangrijke registers aldaar een stuk eenvoudiger! Roland Verté indexeerde het Wezerijregister van het Brugse Vrije en daarin bleek een aantal vermeldingen voor te komen die betrekking had op Van den Driessche en Van Trille.

Wat betekent deze vondst?

Nu we de namen weten van de ouders van Aernout Mattheeusen van den Driessche betekent dit concreet dat we onze stamboom met één generatie verder terug in de tijd kunnen uitbreiden. Niet langer is Aernout Mattheeusen onze oudst bekende voorvader, maar Mattheeus. Zijn geboortejaar is niet bekend, maar kan ingeschat worden op omstreeks 1525. De oudste vermelding van zijn naam stamt uit 1569.

De namen van de kinderen uit het eerste huwelijk van Mattheeus (Mattheeus, Aernout en Maijken), klinken zeer bekend en sluiten naadloos aan bij de namen die we later terugvinden aan de overkant van de Westerschelde, in de doopboeken van Grijpskerke. En passant bewijst deze informatie de hypothese die secretaris Marcel eerder formuleerde, dat Aernout een oudere broer Mattheeus moet hebben gehad. Of deze broer ook de oversteek naar Walcheren heeft gewaagd, is niet bekend.

De raad van het Brugse Vrije verzameld in hun landhuis, Gillis van Tilborgh, begin 17de eeuw, Publiek domein, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=77631455.

Bed & Breakfast

Voogd van de weeskinderen uit zowel Mattheeus’ eerste als die uit zijn tweede huwelijk was Philips Gheerts, poorter te Brugge. Dit duidt erop dat hij waarschijnlijk (aan-)verwant was van Mattheeus en mogelijk getrouwd was met een zus van hem. In Annales de la Société d’émulation de Bruges, Volume 43, staat  een overzicht van de inwoners van Brugge in 1580, Le Cadastre de la  Ville de Bruges. Daarin komt voor: “Vidua (de weduwe) Philips Gheerts” op het adres Sint-Niklaasstraat (of Mosterdstraat) nr. 18.

Tegenwoordig is op dat adres een B&B gevestigd, SintNik, in een 19de eeuws herenhuis. http://www.sintnik.be/en/kamers/kamer.asp. Voordien was het de locatie van het Sint Niklaashospitaal. Het is onduidelijk hoe het kan dat de weduwe van Philips Gheerts (een Van den Driessche?) daar als enige permanente bewoonster wordt vermeld.

Nieuwe aanknopingspunten

In totaal zijn er zeven zestiende-eeuwse akten gevonden waarin Mattheeus van den Driessche wordt vermeld. Eén daarvan is volledig getranscribeerd door Jan-Willem Besuijen, vrijwilliger bij het Zeeuws Archief. Om meer te weten te komen over de andere personen die in de akten voorkomen, is het ons voornemen om ook de andere akten te laten transcriberen.

In de akten komen tot de verbeelding sprekende namen en beroepen voor: Moris Rijcquaert (vrijlaet in Aertrijcke) en Laureins Valentijn, een oom van de wezen. Latere voogden waren Jaspar Bardoens, stoelendraaier, en Michiel Bracha, wapenmaker, beiden te Brugge. Al deze personen waren op één of andere manier verbonden aan Mattheeus en zijn familie. Dit biedt dus volop nieuwe aanknopingspunten voor verder onderzoek.

Nieuwe vragen

Eerste prangende vraag is of Mattheeus van den Driessche eveneens in Snaaskerke is geboren of van elders afkomstig was. De combinatie van deze voor- en achternaam komt immers ook veel voor in het Land van Waas in de vijftiende en zestiende eeuw, met name in en rond de plaats Elversele. Zo roept elk antwoord weer nieuwe vragen op…

De familie De Cnock en de “qualicke vlucht”

Oude Ieperweg, Zedelgem. De locatie waar hof Vuylvoorde van de familie De Cnock heeft gestaan.

De families Van den Driessche en De Cnock zaten in het laatste kwart van de 16de eeuw in hetzelfde schuitje. Beide families bezaten gronden in West-Vlaanderen, onder meer in Snaaskerke, beide families hadden zwaar te lijden onder de ‘godsdienstberoerten’, die het gebied grotendeels onleefbaar maakten.

Geuzenbende
Voorvader Aernout van den Driessche trok de Schelde over en vestigde zich rond 1590 in Poppendamme. Adriaen de Cnock, afkomstig uit Zedelgem, vluchtte eerder al voor de geuzenbende (“de qualicke vlucht”) en week uit naar Brugge, waar hij in 1583 overleed. Hij is mogelijk familie van Cornelis en Niclaes de Cnock, die in Grijpskerke getuigen waren bij de doop van Van den Driessche’s in Grijpskerke.

DTB Grijpskerke, doopinschrijving van Maeyken 24 nov. 1591, dochter van Arnout Mattheeusen, ghet. Cornelis de Cnock, Maeijken de Cnock.

DTB Grijpskerke, doopinschrijving van Mattheus van den Driessche, getuige is Claes de Cnock

DTB Grijpskerke, Ondertrouwinschrijving 13 juli 1597: Niclaes de Cnock wedr. van Snaeskercke in Vlaenderen Leuntgen Pieters wed. van Serooskerke in Walcheren. ghet; Cornelis de Cnock, des bruijdegoms br. (in de kantlijn: ghetr. den 27sten Jul. te Middelb.)

In een stamboom op de website geneanet.org komt een Cornelis de Cnock voor, geboren omstreeks 1575, als zoon van bovengenoemde Adriaen en Cathelyne Buuck. Doopgetuigen Cornelis en Niclaes de Cnock moeten generatiegenoten van onze Aernout zijn geweest. Mogelijk waren zij broers van Adriaen.

Bekijk de stamboom De Cnock op geneanet.org, en lees meer over Adrianus De Knock.

 

 

Aernout van den Driessche woonde in Poppendamme!

Bestuurslid Anthon bekijkt met belangstelling de eerste bladzijde van de akte uit 1615.

Een akte uit 1615 onthult nieuwe informatie over onze oudste voorvader Aernout Mattheeusen van den Driessche. Genealoog Jan Caluwaerts vond de akte onlangs in het Rijksarchief in Brugge. Uit de akte wordt duidelijk dat Aernout in Poppendamme (vlakbij Grijpskerke) woonde en in 1615 nog altijd bezittingen had in zijn geboortedorp Snaaskerke in Vlaanderen.

Enthousiast
Secretaris Marcel is zeer enthousiast over deze vondst: “Het is ontroerend om in die akte al zijn directe familieleden te lezen, met wie we inmiddels zo bekend zijn: zijn vader Matheus (†), zijn vrouw Janneken Vermeere (†) en de kinderen Matheus, Jacquemijncken, Aernout en Jan – oudste dochter Maeijken is kennelijk jong overleden.”

Aernout reisde in 1615 naar Brugge met ‘aucthorisatie’ van zijn kinderen om een akte op te stellen over zijn bezittingen. Deze akte wordt op dit moment getranscribeerd. Binnenkort dus méér over deze tot de verbeelding sprekende vondst.

De eerste bladzijde van de akte uit het Brugse Vrije (1615), reeks 16220. Foto: Jan Caluwaerts